ساختار سازمانی یا همان چارت سازمانی چهارچوب روابط حاکم بر مشاغل، سیستم ها و فرایندهای عملیاتی و افراد و گروه هایی است که برای نیل به هدف تلاش می کنند.چارت سازمانی در واقع مجموعه راه هایی است که کار را به وظایف مشخص تقسیم می کند و هماهنگی میان آنها را فراهم می کند ساختار  توزیع قدرت در سازمان را نشان می دهد و صرفا یک ساز و کار هماهنگی نیست بلکه فرایندهای سازمانی را تحت تأثیر قرار می دهد.

طراحی ساختار سازمانی

ساختار سازمانی به الگوهای روابط درونی سازمان، اختیار و ارتباطات دلالت دارد و روابط گزارش دهی، کانال های ارتباط رسمی، تعیین مسئولیت و تفویض اختیار تصمیم گیری را روشن میسازد به وسیله ساختار سازمانی عملیات و فعالیت های داخل سازمان، آرایش می یابد و خطوط مسئولیت و اختیار مشخص می شود.

اگرچه مفهوم ساختار سازمانی یک حقیقت است و بر هر کسی در سازمان اثر می گذارد و همه به نوعی با  آن سروکار دارند، ولی کم و بیش مفهومی انتزاعی است .سنگ زیرین ساختار، نقش های افراد در سازمان و الگوی روابط میان نقش ها، ساختار سازمانی را شکل می دهد، بنابراین ساختار را می توان انتظارات موجود از هر نقش و ارتباط میان آنها دانست. این نقش ها اغلب بوسیله شرح پست ها و شررح شغل ها و اسناد مکتوب که حوزه مسئولیت و دامنه فعالیت هر شغل را مشخص می کنند، جنب قانونی می یابد.

بین ساختار سازمانی و چارت سازمانی می بایستی تمایز قایل شد ،  ساختار سازمانی که مفهوم کلی تری است، بوسیله نمودار سازمانی نشان داده می شود .

در نمودار سازمانی، روابط اختیار، کانال های ارتباط رسمی و گروه های کاری رسمی و خطوط رسمی پاسخگویی نمایان است. بنابراین می توان گفت ساختار سازمانی  آیینه تمام نمای قواعد، مقررات، رویه ها، استانداردها، جایگاه تصمیم گیری، نحوه ارتباطات،تفکیک بخش ها ،مشاغل و تلفیق آنها و سلسله مراتب اختیارات است. مفهوم نسبتا ساده و ملموس از ساختار به شکل نمودار سازمانی، نمایان می شود که یک نماد قابل رؤیت از کل فعالیت ها،شیوه های ارتباطی و فرآیندهای سازمانی است. پس می توان اینگونه استدلال کرد که نمودار سازمانی، تلخیص و تجریدی از واقعیت ساختار سازمانی است.

کارکردهای ساختار سازمانی

وظایف چگونه تخصیص داده شوند؟
چه شخصی به چه کسی گزارش دهد؟
ساز و کارهای هماهنگی رسمی چیست؟
الگوهای تعاملی سازمان که باید رعایت شوند کدامند؟
ارتباطات کاری به چه صورت می باشد؟
انتقال اطلاعات شامل دستورها، فرمان ها و همچنین گزارش دهی با چه ساختاری انجام میگیرد؟
نظم در سازمان چه الگویی دارد؟
تقسیم وظایف به چه روشی انجام می شود؟
چه کسی مافوق و چه کسی فرمان بر است؟
هر کس با چه کسانی مستقیم و یا با واسطه ارتباط دارد؟

طراحی ساختار سازمانی

طرح سازمان به نحوه ساخت و تغییر ساختار برای تحقق اهداف سازمانی اشاره می کند. ساختن یا تغییر دادن یک سازمان شبیه ساختن یا تغییر نقشه یک ساختمان نیست. اگر چه هر دو با یک هدف نهائی آغاز می شوند و سپس طراح برای تحقق آن هدف، وسایل یا نقشه ای تدارک می بیند. در بنا نمودن یک ساختمان، طرح مورد نظر، یک نقشه ساختمانی دقیق بوده که بر اساس آن ساختمان بنا نهاده می شود. در ساختن یک سازمان، آنچه مورد استفاده قرار می گیرد نقشه یا سند مشابه ای است که نمودار سازمانی نام دارد.

عوامل موثر بر طرح ریزی سازمانی

در طراحی ساختار سازمان باید ابعاد ساختاری و ابعاد محتوایی را در نظر گرفت و آن ها را با استفاده از روش های مختلف بررسی و تحلیل کرد که در این راه از روش های گوناگون جمع آوری اطلاعات مانند پرسشنامه، مصاحبه و غیره باید استفاده شود و همچنین نمودارهای مناسبی از داده های خام برای تحلیل اطلاعات مرتبط تهیه گردد.

بررسی ابعاد ساختاری

پیچیدگی

رسمیت

تمرکز

 تخصص گرایی

 نسبت های پرسنلی

 تحلیل ابعاد ساختاری

سنجش و اندازه گیری ابعاد محتوایی

استراتژی

 محیط

تکنولوژی

دوره عمر سازمان

فرهنگ سازمانی

 

بررسی و مطالعه در مورد عوامل موثر فوق، نیاز به تجربه کافی و لازم دارد. به عنوان مثال در بررسی آیتم پیچیدگی شما باید سه زیر فاکتور تفکیک افقی، تفکیک عمودی و حیطه ی کنترل را بر متدهای معمول مورد تحلیل قرار دهید.پس از تحلیل عوامل موثر در طرح نمودار سازمانی، با توجه به سطح و میزانی که به هر کدام از عوامل فوق در یک سازمان اختصاص داده می شود، نمودارهای سازمانی مختلفی برای آن سازمان توصیه میگردد.

نگاهی هم به این مقاله بیندازید
شناسنامه شغل (شرح شغل)